Ενεργειακή ασφάλεια εν μέσω γεωπολιτικών κινδύνων

Ακόμη και πριν από την έξαρση της κρίσης στη Μέση Ανατολή, η ενεργειακή ασφάλεια αποτελούσε εδώ και καιρό στρατηγική προτεραιότητα για τις Φιλιππίνες. Η πρόκληση ήταν πάντα διττή: η διασφάλιση επαρκούς προσφοράς σήμερα, ενώ παράλληλα χτίζεται ένα σύστημα που παραμένει σταθερό και ανθεκτικό στο μέλλον.

Μέρος αυτής της στρατηγικής είναι μια σταδιακή μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ). Η κυβέρνηση έχει θέσει σαφείς στόχους: 35% του μείγματος παραγωγής ενέργειας έως το 2030, 50% έως το 2040 και πάνω από 50% έως το 2050. Αυτοί δεν είναι απλώς περιβαλλοντικοί στόχοι — αποτελούν κεντρικό στοιχείο για τη μείωση της μακροπρόθεσμης εξάρτησης της χώρας από εισαγόμενα καύσιμα.

Οι πρόσφατες εξελίξεις φαινόταν να υποστηρίζουν αυτή τη μετάβαση. Τον Ιανουάριο, ο Πρόεδρος Ferdinand Marcos, Jr. ανακοίνωσε την ανακάλυψη ενός νέου κοιτάσματος φυσικού αερίου, το Malampaya East-1, κοντά στο υπάρχον κοίτασμα Malampaya. Αυτό έδωσε ελπίδες για την επέκταση της διάρκειας ζωής μιας κρίσιμης εγχώριας πηγής ενέργειας που τροφοδοτεί μεγάλο μέρος της Λουζόν εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες. Σε μια εποχή που η παραγωγή του Malampaya έχει μειωθεί και η εξάρτηση από εισαγωγές αυξάνεται, η ανακάλυψη πρόσφερε ένα μέτρο καθησύχασης.

Αλλά το παγκόσμιο περιβάλλον άλλαξε γρήγορα.

Η Έκθεση Παγκόσμιων Κινδύνων 2026 του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ εντόπισε τη γεωοικονομική αντιπαράθεση ως τον κορυφαίο παγκόσμιο κίνδυνο. Οι συνεχιζόμενες εντάσεις στη Μέση Ανατολή έχουν από τότε υπογραμμίσει αυτή την πραγματικότητα, διαταράσσοντας τις αλυσίδες εφοδιασμού, προκαλώντας αστάθεια στις τιμές του πετρελαίου και αναδιαμορφώνοντας τις γεωπολιτικές δυναμικές. Για χώρες που εισάγουν καύσιμα όπως οι Φιλιππίνες, αυτές οι διαταραχές έχουν άμεσες και απτές συνέπειες.

Το κλείσιμο του Στενού του Χορμούζ στα περισσότερα πλοία έχει περιορίσει την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου και έχει αυξήσει τις τιμές. Για τις Φιλιππίνες, αυτό μεταφράζεται σε υψηλότερο κόστος καυσίμων, αυξημένες πληθωριστικές πιέσεις και μεγαλύτερη έκθεση σε εξωτερικά σοκ. Πιο επείγον, έχει φέρει την ασφάλεια εφοδιασμού στο προσκήνιο. Οι κυβερνητικές εκτιμήσεις που υποδηλώνουν ότι η χώρα μπορεί να έχει μόνο περίπου δύο μήνες αποθέματα καυσίμων υπογραμμίζουν την κλίμακα της ευπάθειας.

Προς τιμή της, η κυβέρνηση ανταποκρίθηκε με επείγοντα τρόπο. Ο Πρόεδρος Marcos Jr. εξέδωσε την Εκτελεστική Διαταγή Αρ. 110, κηρύσσοντας κατάσταση Εθνικής Ενεργειακής Έκτακτης Ανάγκης και εξουσιοδοτώντας το Υπουργείο Ενέργειας (DoE) να εφαρμόσει μέτρα για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας στα καύσιμα. Η διαταγή εξουσιοδοτεί βασικούς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένης της Philippine National Oil Co. και του εξερευνητικού της τομέα, να εξασφαλίσουν πρόσθετη προσφορά.

Η κυβέρνηση έχει από τότε προχωρήσει στη διαφοροποίηση των προμηθειών, προμηθευόμενη καύσιμα από χώρες όπως η Ιαπωνία και η Ρωσία, με αναμενόμενες παραδόσεις από τη Μαλαισία, τη Σιγκαπούρη και το Ομάν. Βρίσκεται επίσης σε συζητήσεις με άλλους εταίρους, συμπεριλαμβανομένων της Ινδίας, του Μπρουνέι και της Νότιας Κορέας. Συμπληρώνοντας αυτές τις προσπάθειες, το Υπουργείο Προϋπολογισμού και Διαχείρισης έχει απελευθερώσει 20 δισεκατομμύρια P για τη χρηματοδότηση της απόκτησης πρόσθετων αποθεμάτων πετρελαίου.

Αυτά είναι αναγκαία βήματα. Αλλά είναι, εκ φύσεως, προσωρινά.

Ακόμη και καθώς η κυβέρνηση εργάζεται για τη σταθεροποίηση της προσφοράς και τον περιορισμό των πιέσεων στις τιμές βραχυπρόθεσμα, η ευρύτερη πρόκληση παραμένει: η οικοδόμηση ενός ενεργειακού συστήματος που είναι ανθεκτικό, διαφοροποιημένο και λιγότερο ευάλωτο σε εξωτερικά σοκ.

Αυτό απαιτεί την επιτάχυνση της ανάπτυξης εναλλακτικών πηγών ενέργειας και την ενίσχυση των συνεργασιών που υποστηρίζουν τόσο την ενεργειακή ασφάλεια όσο και το εθνικό συμφέρον. Το Φιλιππινέζικο Ενεργειακό Σχέδιο ήδη αντικατοπτρίζει αυτή την κατεύθυνση, δίνοντας έμφαση στη μειωμένη εξάρτηση από εισαγωγές και τη μεγαλύτερη ανθεκτικότητα του συστήματος.

Ενθαρρυντικά, οι Φιλιππίνες δεν στερούνται αξιόπιστων εταίρων.

Στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, χώρες όπως η Ιαπωνία, η Σιγκαπούρη, το Ηνωμένο Βασίλειο και διάφορα ευρωπαϊκά κράτη υποστηρίζουν επενδύσεις και τεχνική συνεργασία σε υπεράκτια αιολική ενέργεια, ηλιακή ενέργεια και ενσωμάτωση δικτύου. Εταίροι συμπεριλαμβανομένων της Αυστραλίας, των Ηνωμένων Πολιτειών και του Καναδά συμβάλλουν στην ανάπτυξη έργων, τη χρηματοδότηση και την καινοτομία στην καθαρή ενέργεια.

Στο υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), η συνεργασία με χώρες όπως η Ιαπωνία και η Ελβετία βοηθά στη διασφάλιση σταθερής προσφοράς κατά τη μεταβατική περίοδο. Εν τω μεταξύ, καθώς οι Φιλιππίνες διερευνούν τη συμπερίληψη της πολιτικής πυρηνικής ενέργειας στο ενεργειακό τους μείγμα, χώρες συμπεριλαμβανομένων της Γαλλίας, της Νότιας Κορέας, του Καναδά, των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ιαπωνίας έχουν αναδειχθεί ως πιθανοί εταίροι στην ανάπτυξη ασφαλούς και αξιόπιστης πυρηνικής ικανότητας.

Σε αυτό το πλαίσιο, έχουν επανεμφανιστεί προτάσεις για κοινή ενεργειακή εξερεύνηση με την Κίνα στη Δυτική Φιλιππινέζικη Θάλασσα. Ενώ τέτοιες ιδέες μπορεί να προκύψουν σε περιόδους αβεβαιότητας, πρέπει να εκτιμώνται με προσοχή.

Οι ενεργειακές συνεργασίες δεν είναι καθαρά οικονομικές ρυθμίσεις — είναι στρατηγικές αποφάσεις με μακροπρόθεσμες επιπτώσεις. Ως εκ τούτου, είναι ουσιώδες οι Φιλιππίνες να συνεργάζονται με εταίρους που σέβονται μια τάξη βασισμένη σε κανόνες και υποστηρίζουν την κυριαρχία και την εθνική ακεραιότητα της χώρας. Οι βραχυπρόθεσμες ανησυχίες για την προσφορά δεν πρέπει να γίνονται σε βάρος των μακροπρόθεσμων στρατηγικών συμφερόντων.

Είναι επίσης σημαντικό να αναγνωριστεί ότι οι Φιλιππίνες έχουν βιώσιμες εναλλακτικές. Η πρόσφατη ανακάλυψη φυσικού αερίου στο Camago-3, μετά την ανακοίνωση του Malampaya East-1, αποδεικνύει ότι οι φιλιππινέζοι φορείς του ιδιωτικού τομέα διαθέτουν τόσο την τεχνική ικανότητα όσο και τη χρηματοοικονομική ικανότητα να συμβάλουν ουσιαστικά στην αλυσίδα ενεργειακού εφοδιασμού της χώρας.

Η τρέχουσα κατάσταση υπογραμμίζει ένα γνωστό αλλά επείγον μάθημα: η ενεργειακή ασφάλεια δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως καθαρά βραχυπρόθεσμο πρόβλημα. Η προσφορά πρέπει να εξασφαλιστεί σε περιόδους κρίσης, αλλά η ανθεκτικότητα πρέπει να οικοδομηθεί με την πάροδο του χρόνου.

Σε στιγμές διατάραξης, ο πειρασμός είναι να επικεντρωθούμε αποκλειστικά στις άμεσες ανάγκες. Αλλά η διαρκής ενεργειακή ασφάλεια εξαρτάται από περισσότερα από την πρόσβαση σε καύσιμα. Απαιτεί διαφοροποίηση, στρατηγική προνοητικότητα και συνεργασίες αγκυροβολημένες στην εμπιστοσύνη.

Οι Φιλιππίνες πρέπει επομένως να συνεχίσουν να δρουν και στα δύο μέτωπα — εξασφαλίζοντας την προσφορά σήμερα, ενώ παράλληλα ενισχύουν τα θεμέλια ενός πιο ασφαλούς και ανθεκτικού ενεργειακού μέλλοντος.

Ο Victor Andres "Dindo" C. Manhit είναι πρόεδρος του Ινστιτούτου Stratbase ADR.